وقتی قانون طبیعت بر استبداد غلبه می‌کند در این تصویر سرِ یک دیکتاتور همچون میوه‌ای از شاخه جدا می‌شود استعاره‌ای روشن از این واقعیت تاریخی که هیچ قدرتی هرچقدر سخت و مسلح از فرسایش زمان و اراده مردم مصون نمی‌ماند جمله انگلیسی تصویر قانون آخر نیوتن دیکتاتورها سقوط می‌کنند نه یک شوخی سیاسی بلکه یادآوری یک قانون نانوشته تاریخ است شاخه‌ها در این تصویر نماد ساختار قدرت‌اند و میوه نشانه حاکمی که مشروعیتش از همان ساختار تغذیه می‌کرد سکوت پیش از افتادن همان لحظه‌ای است که جامعه دیگر فرمان نمی‌برد حتی اگر هنوز فریاد نزده باشد این تصویر وعده رهایی نمی‌دهد بلکه هشدار فروپاشی است فروپاشی‌ای که از درون آغاز شده و تنها منتظر لحظه بروز است هیچ نظامی تا ابد پایدار نمی‌ماند قدرت اگر از عدالت رضایت عمومی و پاسخگویی تهی شود به بدنی پوسیده تبدیل می‌شود که دیر یا زود فرو می‌ریزد تاریخ مملو از حکومت‌هایی است که خود را جاودانه می‌پنداشتند اما در برابر آگاهی مردم دوام نیاوردند در فلسفه سیاست مشروعیت نه از زور بلکه از رضایت اخلاقی جامعه برمی‌خیزد و زمانی که این پیوند قطع شود سقوط تنها مسئله زمان است تشبیه سقوط دیکتاتور به قانون نیوتن اشاره‌ای هوشمندانه به پیوند میان طبیعت و جامعه است همان‌گونه که جاذبه از قانون طبیعت تبعیت می‌کند فروپاشی استبداد نیز از قانون تاریخ پیروی می‌کند هیچ قدرتی نمی‌تواند برای همیشه خلاف جریان عقل و کرامت انسانی حرکت کند فشار سرکوب ممکن است موقتاً سکوت بسازد اما این سکوت انباشته می‌شود درست مانند نیرویی که پیش از سقوط در جسم جمع می‌شود در جوامع سرکوب‌شده بدن‌ها مهار می‌شوند اما ذهن‌ها نه اندیشه‌ها راه خود را از میان سانسور تهدید و زندان پیدا می‌کنند سقوط واقعی زمانی آغاز می‌شود که ترس جای خود را به آگاهی بدهد این تصویر یادآور آن است که قدرت ظاهراً مطلق در برابر خواست جمعی انسان‌ها شکننده است از منظر حقوقی بر اساس ماده بیست و یک اعلامیه جهانی حقوق بشر اراده مردم اساس مشروعیت حکومت است حکومتی که با سرکوب حذف آزادی بیان نقض کرامت انسانی و خشونت ساختاری ادامه حیات می‌دهد مشروعیت حقوقی و اخلاقی خود را از دست می‌دهد در قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز اصولی چون آزادی بیان کرامت انسان و حق مشارکت مردم تصریح شده‌اند اما نقض سیستماتیک این اصول شکاف عمیقی میان متن قانون و واقعیت ایجاد کرده است شکافی که خود بذر فروپاشی است سقوط استبداد اگر با آگاهی و مسئولیت همراه شود انتقام نیست بلکه بازگشت عدالت است جامعه‌ای که از تجربه سرکوب عبور می‌کند اگر حافظه تاریخی خود را حفظ کند می‌تواند آینده‌ای انسانی‌تر بسازد این تصویر دعوت به انتظار منفعل نیست بلکه فراخوانی است به آمادگی اخلاقی مسئولیت اجتماعی و دفاع آگاهانه از حقیقت