تاس: اظهارات روبیو تهدیدی برای توافق با ایران است
## سایههای روبیو بر دیپلماسی شکننده ایران: بازخوانی تهدیدها در خلیج فارس خبرگزاری تاس، به نقل از یک منبع ارشد ایرانی، از اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در جریان سفرش به کشورهای حوزه خلیج فارس به عنوان "تهدیدی برای توافق بهدستآمده با ایران" یاد کرده است. این سخنان، که در فضای پیچیده و پرتناقض روابط ایران و غرب و همچنین دینامیکهای منطقهای خاورمیانه بیان شده، بیش از آنکه صرفاً یک هشدار دیپلماتیک باشد، نشانگر عمق چالشها، سوءظنهای ریشهدار و بنبستهای پایداری است که مسیر هرگونه توافق با ایران را دشوار و ناهموار ساخته است. تحلیل این اظهارات و واکنش ایران، نیازمند کالبدشکافی لایههای متعدد سیاست خارجی آمریکا، محاسبات ایران، و تحولات منطقهای و بینالمللی است. **۱. بستر سیاست خارجی آمریکا و نقش روبیو: تداوم فشار حداکثری در لفافه دیپلماسی؟** مارکو روبیو به عنوان چهرهای شناختهشده از جناح جمهوریخواه تندرو و از منتقدان دیرینه توافق هستهای برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) و هرگونه رویکرد تعاملی با ایران، همواره بر لزوم فشار حداکثری و محدودسازی نفوذ منطقهای ایران تاکید داشته است. سفر او به کشورهای حوزه خلیج فارس، منطقهای که برای آمریکا از منظر امنیت انرژی، مقابله با تروریسم و حفظ توازن قوا اهمیت حیاتی دارد، به طور طبیعی با هدف بازتأکید بر تعهدات امنیتی واشنگتن به متحدان عرب خود و همچنین ارسال پیامی قاطع به تهران انجام شده است. اظهارات روبیو، هرچند جزئیات دقیق آن فاش نشده است، احتمالاً دربرگیرنده محورهای ذیل بوده است: * **تاکید بر تهدید هستهای ایران:** با توجه به گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و پیشرفت برنامه هستهای ایران پس از خروج آمریکا از برجام، روبیو به احتمال زیاد بر عدم پذیرش ایران هستهای و ضرورت توقف فعالیتهای غنیسازی ایران تاکید کرده است. * **انتقاد از نقش منطقهای ایران:** فعالیت گروههای همسو با ایران در منطقه، حمایت از حماس، حزبالله، حوثیها و دیگر گروههای مقاومت، همواره به عنوان "فعالیتهای بیثباتکننده" از سوی آمریکا و متحدانش قلمداد شده است. روبیو بدون شک بر لزوم مهار نفوذ ایران در عراق، سوریه، لبنان و یمن تاکید کرده است. * **تضمین امنیت متحدان:** کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به طور سنتی خواهان تضمینهای امنیتی قویتر از سوی آمریکا در برابر آنچه "تهدیدات ایران" مینامند، هستند. روبیو به احتمال زیاد تلاش کرده است این اطمینان را به آنها بدهد که واشنگتن در کنار آنها ایستاده و اجازه نخواهد داد ایران به برتری منطقهای دست یابد. * **هشدار در مورد "معامله بد":** واشنگتن، به ویژه جناح جمهوریخواه، بارها در مورد پذیرش "معاملهای بد" با ایران که به گفته آنها منافع آمریکا و متحدانش را تضعیف میکند، هشدار داده است. این "معامله" میتواند شامل هرگونه توافقی باشد که تحریمهای اساسی علیه ایران را برداشته و در مقابل، محدودیتهای کافی بر برنامه هستهای یا فعالیتهای منطقهای ایران اعمال نکند. این مواضع روبیو را باید در چارچوب یک سیاست کلیتر آمریکا دید که در دوره پس از خروج ترامپ از برجام و با وجود تلاشهای دولت بایدن برای احیای آن، همچنان بر رویکرد "فشار حداکثری" تکیه دارد، هرچند با چاشنی دیپلماسی در برخی نقاط. این دوگانگی – فشار از یک سو و گشایش دیپلماتیک محدود از سوی دیگر – یکی از دلایل اصلی بنبست فعلی است. **۲. "توافق" مورد اشاره ایران: برجام، تفاهمات غیررسمی، یا چشمانداز آینده؟** نکته حائز اهمیت در خبر تاس، اشاره به "توافق بهدستآمده با ایران" است. این توافق میتواند تفاسیر مختلفی داشته باشد: * **احیای برجام:** در حالت ایدهآل برای برخی جریانها در ایران، این به معنای احیای کامل برجام و رفع تحریمهاست که در حال حاضر به دلیل اختلافات بنیادین بین ایران و آمریکا بر سر گامهای اولیه و تضمینهای آینده، در بنبست کامل قرار دارد. * **تفاهمات غیررسمی یا گام به گام:** در ماههای اخیر زمزمههایی از "تفاهمات غیررسمی" یا "توافق گام به گام" بین ایران و آمریکا در حوزههای خاص، مانند تبادل زندانیان، کاهش تنش منطقهای، یا حتی محدودیتهای غیررسمی در برنامه هستهای در ازای دسترسی ایران به منابع ارزی بلوکهشده، به گوش میرسید. این نوع توافقات، شکننده و غیررسمی هستند و به راحتی تحت تاثیر اظهارات تندروانه قرار میگیرند. * **چشمانداز هرگونه توافق آتی:** شاید منظور منبع ایرانی، تخریب فضای اعتماد و احتمال هرگونه توافق آینده، چه جامع و چه محدود، باشد. اظهارات تند روبیو میتواند سیگنالی برای ایران باشد که ایالات متحده، حتی با وجود برخی تلاشهای دیپلماتیک پشتپرده، هنوز آماده یک راهحل جامع و پایدار نیست. این ابهام در واژه "توافق" خود نشاندهنده سیال بودن و عدم شفافیت در روابط ایران و آمریکاست. اما در هر صورت، واکنش ایران نشان میدهد که حتی زمزمههای تخریب هرگونه مسیر دیپلماتیک را به دقت رصد میکند و از آن به عنوان تهدیدی جدی یاد میکند. **۳. انگیزههای ایران از ابراز نگرانی: بازی با برگههای داخلی و منطقهای** واکنش منبع ارشد ایرانی به اظهارات روبیو، دلایل و انگیزههای چندگانهای دارد: * **حفظ مسیر دیپلماتیک شکننده:** حتی در شرایط بنبست، ایران نمیخواهد تمام درهای دیپلماسی را کاملاً بسته ببیند. اظهارات تندروانه میتواند این مسیرهای باریک ارتباطی را نیز مسدود کند و وضعیت را به سمت تنش بیشتر سوق دهد. * **تقویت موضع داخلی:** این اظهارات به افکار عمومی داخلی ایران پیام میدهد که ایران در برابر فشارهای خارجی مقاومت میکند و سیاست خارجی آن بر اساس منافع ملی و نه تسلیم در برابر تهدیدات است. این میتواند به ویژه در میان جناحهای سیاسی داخلی که به دنبال تضعیف رویکردهای متعادلتر هستند، تاثیرگذار باشد. * **هشدار به متحدان آمریکا در منطقه:** ایران با بیان این نگرانی، به کشورهای منطقه پیام میدهد که اتکا به تندروهای آمریکایی و تشدید لفاظیها علیه ایران، نه تنها به نفع آنها نیست، بلکه میتواند منطقه را به سمت بیثباتی بیشتر بکشاند. این امر میتواند با روند اخیر بهبود روابط ایران با برخی کشورهای عربی (مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی) در تناقض باشد. * **جلب حمایت بینالمللی:** انتشار این خبر از طریق خبرگزاری تاس (که خود یک بازیگر بینالمللی مهم و متحد ایران است) میتواند با هدف جلب توجه قدرتهای جهانی دیگر (مانند چین و اعضای اروپایی برجام) باشد تا آنها را متقاعد کند که رویکردهای تندروانه آمریکا، نه تنها به حل بحران کمک نمیکند، بلکه آن را تشدید میکند. این یک اهرم فشار بر غرب و آمریکا برای تعدیل مواضع خود است. * **عدم تکرار تجربه ترامپ:** ایران نمیخواهد تجربه خروج ناگهانی دولت ترامپ از برجام تکرار شود. روبیو و همفکرانش میتوانند در آینده نقشهای کلیدی در سیاست خارجی آمریکا ایفا کنند و ایران نگران است که اظهارات امروز، مقدمهای برای سیاستهای تخریبی فردا باشد. **۴. تاثیر روبیو بر دینامیکهای منطقهای: پیچیدهتر شدن مسیر صلح؟** سفر روبیو به خلیج فارس و اظهارات تند او، در حالی صورت میگیرد که منطقه شاهد تحولات مثبتی در جهت کاهش تنشها بوده است. توافق ایران و عربستان برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک، که با میانجیگری چین صورت گرفت، نمونه بارز این تحولات است. همچنین، امارات متحده عربی و برخی دیگر از کشورهای منطقه نیز به دنبال تنشزدایی با ایران بودهاند. اظهارات روبیو میتواند این روند را تحتالشعاع قرار دهد: * **تشویق تندروها:** میتواند تندروهای منطقه را، چه در میان متحدان آمریکا و چه در ایران، به سمت مواضع سرسختانهتر سوق دهد و از هرگونه گشایش بیشتر جلوگیری کند. * **ایجاد دوگانگی:** آمریکا از یک سو به متحدانش در منطقه توصیه میکند که روابط خود را با ایران عادیسازی کنند (در راستای سیاست عدم نیاز به حضور نظامی گسترده در منطقه)، و از سوی دیگر، چهرههای برجسته آن، مواضع تند و تقابلی اتخاذ میکنند. این دوگانگی میتواند سردرگمی و بیاعتمادی را در منطقه افزایش دهد. * **افزایش رقابت قدرتهای بزرگ:** در شرایطی که چین نقش برجستهتری در میانجیگری منطقهای ایفا میکند، آمریکا تلاش میکند تا نفوذ سنتی خود را بازیابی کند. اظهارات روبیو میتواند در این رقابت، به جای تسهیل راهحلها، به پیچیدهتر شدن آن دامن بزند. **۵. چشمانداز آینده: بنبست پایدار یا مسیرهای جایگزین؟** با توجه به عوامل فوق، چشمانداز آینده روابط ایران و غرب و به ویژه آمریکا، همچنان مهآلود و پیچیده است. اظهارات روبیو نمادی از این واقعیت است که بخش قابل توجهی از طیف سیاسی آمریکا همچنان رویکرد مبتنی بر فشار و عدم اعتماد عمیق به ایران را در پیش گرفتهاند. تا زمانی که این دوگانگی در سیاست آمریکا – از یک سو تلاش برای مهار هستهای و منطقهای ایران و از سوی دیگر عدم تمایل به دادن امتیازات اساسی و تضمینهای لازم به ایران – پابرجا باشد، هرگونه "توافق" یا "تفاهم" با ایران، شکننده و آسیبپذیر باقی خواهد ماند. مسیر پیشرو احتمالاً شامل تداوم دیپلماسیهای پشتپرده و غیررسمی برای جلوگیری از تشدید تنشها، در کنار لفاظیهای تند از هر دو طرف و تحولات پرنوسان در منطقه خواهد بود. آنچه مسلم است، اظهارات روبیو، به جای هموار کردن مسیر دیپلماسی، بر چالشهای موجود افزوده و به "سایهای" بر امیدهای شکننده برای هرگونه توافق با ایران تبدیل شده است. این امر، ضرورت درک عمیقتر از سوی همه بازیگران، چه در واشنگتن، چه در تهران و چه در پایتختهای منطقهای، برای گریز از یک بنبست خطرناک و غیرقابل پیشبینی را بیش از پیش آشکار میسازد. در غیاب یک درک مشترک از منافع و نگرانیها و یک مسیر روشن برای تعامل، خاورمیانه همچنان صحنه نمایش تئاتر سایه و شک و تردید باقی خواهد ماند.
